Het Oud Egyptische gebeeldhouwde en geschilderde plafond in de tempel van Dendera, toont hemelse symbolen.
Vastentijd 40 dagen.
Vanochtend tijdens de wandeling stond de deur van het kerkje in ons dorp open. Het is een kerkje uit 1640, maar niet gebouwd op oude grond. Dan ben je thuis en ligt er een “krantje” van deze kerk op je te wachten over de vastentijd, die handvaten geeft voor de komende periode. Dan komt ineens de 40 dagen tijd in mijn hoofd met mijn herinneringen aan deze vastentijd zoals ik die doorbracht in Egypte in de 80er jaren.
Dat vraagt om verdieping:
Vasten in het Oude Egypte was diep geworteld in hun cultuur en religieuze tradities. Oude Egyptenaren vastten regelmatig 30 dagen per jaar om morele wetten te handhaven, zelfbeheersing te trainen en om spirituele reinheid te bereiken. Het vasten was bedoeld om fysieke behoeften te overwinnen en de ziel te laten opstijgen, meestal door zich te onthouden van voedsel en seksuele activiteiten. Voordat de priesters en priesteressen de tempels betraden of heilige rituelen uitvoerden, vastten zij door vlees en alcohol te vermijden.
Hoewel geen ‘vasten’ in de zin van voedselonthouding, duurde het mummificatieproces, het uitdrogen van het lichaam, wel 40 dagen, wat correspondeert met de periode die de ziel nodig heeft om het lichaam te verlaten.
De verbinding met de 40 dagen cyclus is dat het getal 40 in de Oud Egyptische context ook voorkomt in de Hondsdagen, van eind juli tot midden augustus, een periode van 40 dagen die samenviel met de overstroming van de Nijl en de extreme hitte.
De Oud Egyptenaren volgden het Sothische jaar, een periode van 365,25636 dagen. Wil je hier meer over weten dan kan je dat lezen in mijn roman: Een kleine geschiedenis in het Oude Egypte. Naast de aanpassingen voor de 0,00636 dagen per jaar verdeelden de Oud Egyptenaren het jaar in 12 gelijke maanden van elk 30 dagen en voegden er vijf (plus één per vier jaar) extra dagen aan toe. Deze extra dagen beginnen momenteel op 6 september. In de typisch Egyptische verhaalvorm vijf neter, goden, werden op elk van deze vijf dagen geboren: Osiris, Isis, Seth, Horus en Hathor.
De geboorte van de Maagd Maria wordt in de Christelijke kerk gevierd op de vooravond van 8 september, de verjaardag van Isis als de tweede van vijf godheden die in de vijf ‘extra dagen’ zijn geboren. Precies 40 dagen na de verjaardag van Isis (Maria) is het jaarlijkse Egyptische conceptie- of plantings-festival. Precies 40 dagen na het planten van de zaden vieren de Egyptenaren de gebeurtenis van het Laatste Avondmaal en het verlies van Osiris. En de ordelijke observatie van cycli gaat door, om de synchronisatie tussen het Beneden, op aarde en het Boven, in de hemel te handhaven.
Hoewel de 40-daagse vastenperiode in het Christendom later is ontwikkeld, zijn er parallellen in de Oud Egyptische rituelen van zelfdiscipline en reiniging.
De Koptisch-Orthodoxe vastenperiode voor Pasen duurt in totaal 55 dagen, niet 40 en is een van de strengste vastenperiodes in het Christendom. Het omvat de 40 dagen van de veertigdagentijd, de herinnering aan Jezus in de woestijn en de Goede Week, waarbij strikt veganistisch wordt gegeten, absoluut geen dierlijke producten. De Koptische vastenperiode verschilt hiermee van de westerse katholieke traditie, die vaak 40 dagen aanhoudt, van Aswoensdag tot Pasen.
De vastenperiode begint op een maandag, dertien dagen voor de Christelijke veertigdagentijd, en duurt tot en met de Paaswake, in totaal 55 dagen. Tijdens deze periode eten Kopten geen vlees, vis, zuivelproducten, zoals boter, eieren, kaas, en melk. Het is een veganistisch dieet, vaak aangevuld met soberheid in de hele levensstijl. De vastenperiode dient als voorbereiding op Pasen, gericht op gebed, bezinning en onthechting.
In het Christendom begint de vastentijd op een woensdag, die Aswoensdag heet. Dat ‘as’ komt van een katholieke gewoonte: de priester strijkt dan met as een kruisje op je voorhoofd. De laatste week van de lijdenstijd is het hoogtepunt: deze heet de Goede Week. In veel kerken is dan elke dag een bijeenkomst, op z’n minst op de vrijdagavond en de zondagochtend. De laatste dagen van deze week zijn het belangrijkste. De donderdag is Witte Donderdag, waarop Jezus’ laatste maaltijd wordt herdacht. De vrijdag heet Goede Vrijdag, waarin Jezus’ kruisiging centraal staat. De zaterdag wordt Stille Zaterdag genoemd, omdat die dag Jezus gestorven was. De zondag is van deze dagen de laatste en de allerbelangrijkste: dit is Pasen, de dag dat Jezus opstond uit de dood.
In de Bijbel komt het getal veertig regelmatig terug. Noach wachtte bijvoorbeeld veertig dagen voordat hij uit zijn Ark stapte. Mozes verbleef veertig dagen op de Sinaïberg en kreeg daarna pas de Tien Geboden. Elia zwierf veertig dagen in diezelfde omgeving en ontmoet dan pas God. Bij Jezus komen deze verhalen samen als hij zichzelf ook veertig dagen terugtrekt in een woestijn. Daar worstelt hij enorm met zijn roeping, maar uiteindelijk staat hem alles helder voor de geest en begint hij zijn publieke optreden.
Telkens dus een periode van veertig dagen waarin een persoon in de Bijbel intens zoekt, maar een nieuw leven met God vindt. Dat wordt als het ware ‘nagespeeld’ in de Veertigdagentijd: de Christenen zoeken God en hopen hem uiteindelijk te vinden.
Bij vasten gaat het niet om spierkracht, maar om wilskracht. En eigenlijk zijn het 46 dagen, omdat de zondagen niet mee worden geteld: de zondag is namelijk een feestdag en dan hoef je niet te vasten.
Vasten is een soort trainen. Net zoals je in de sportschool het jezelf kunstmatig een beetje lastig maakt om zo je spieren te ontwikkelingen en je conditie te verbeteren. Zo is vasten een methode om jezelf geestelijk een beetje onder druk te zetten om zo je spirituele uithoudingsvermogen te vergroten. Bij vasten gaat het dus niet om spierkracht, maar om wilskracht. Door jezelf iets te ontzeggen train je je vermogens om in het algemeen meer door te zetten en nee te zeggen.
Vasten kan op allerlei manieren: de clou is dat je jezelf een periode iets ontzegt wat je graag wilt. Denk aan het minderen of volledig stoppen van:
alcohol
suiker
social media
tv
seks
beleg
tussendoortjes
Maar er is in jouw leven misschien een andere factor, die je zou moeten minderen. En denk vooral aan liefdadigheid vanuit je hart!
Veertigdagentijd vanaf 2026
Omdat Pasen elk jaar op een andere datum valt, het moment valt samen met de stand van de maan en die is geen jaar hetzelfde, verschuift ook de Veertigdagentijd. Dit zijn de komende periodes
2026: van woensdag 18 februari tot zaterdag 4 april.
2027: van woensdag 10 februari tot zaterdag 25 maart
2028: van woensdag 1 maart tot zaterdag 15 april